Sankcje administracyjne w AML: za co grożą w praktyce
Większość kar administracyjnych w AML nie pojawia się dlatego, że instytucja „obsłużyła przestępcę”. Pojawiają się dlatego, że instytucja nie potrafiła udowodnić, że działa.
Brak dokumentacji. Procedury, których nikt nie stosuje. Ocena ryzyka zrobiona raz, trzy lata temu. Szkolenie, które odbyło się „gdzieś w systemie”, ale bez śladu potwierdzenia.
To właśnie jest materiał na karę. Ta lekcja pokazuje, za co konkretnie regulator nakłada sankcje administracyjne — i jak myśleć o systemie AML tak, żeby nie dawać mu powodów do interwencji.
PODSTAWA PRAWNA
Poniżej znajdziesz listę naruszeń, za które ustawa przewiduje sankcje administracyjne. Rozwiń każdy punkt jeśli chcesz zobaczyć pełne brzmienie przepisu.
Art. 147.
Instytucja obowiązana, która nie dopełnia obowiązku:
Brak osoby odpowiedzialnej za AML
1) wyznaczenia osoby odpowiedzialnej za wykonanie obowiązków określonych w ustawie, o którym mowa w art. 7 i art. 8,
Brak oceny ryzyka lub jej aktualizacji
2) sporządzania oceny ryzyka oraz jej aktualizacji, o którym mowa w art. 27 ust. 3,
Nieudostępnienie oceny ryzyka GIIF
3) przekazania na żądanie Generalnego Inspektora oceny ryzyka oraz innych informacji mogących mieć wpływ na krajową ocenę ryzyka, o którym mowa w art. 28,
Niestosowanie środków bezpieczeństwa (CDD oraz EDD)
4) stosowania środków bezpieczeństwa finansowego, o których mowa w:
a) art. 33,
b) art. 43 – w przypadkach wyższego ryzyka prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu oraz w przypadkach, o których mowa w art. 44–46,
Brak dokumentacji środków bezpieczeństwa
5) dokumentowania zastosowanych środków bezpieczeństwa finansowego oraz wyników bieżącej analizy przeprowadzanych transakcji oraz wykazania na żądanie organów, o których mowa w art. 130, zastosowania odpowiednich środków bezpieczeństwa, o których mowa w art. 34 ust. 3,
Brak archiwizacji dokumentów
6) przechowywania dokumentacji, o którym mowa w art. 49 ust. 1 i 2,
Brak procedury wewnętrznej
7) wprowadzenia wewnętrznej procedury instytucji obowiązanej, o którym mowa w art. 50,
Brak procedury grupowej
8) wprowadzenia procedury grupowej, o którym mowa w art. 51,
Brak szkoleń AML
9) zapewnienia udziału osób wykonujących obowiązki związane z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu w programach szkoleniowych, o którym mowa w art. 52,
Brak procedury anonimowego zgłaszania naruszeń (whistleblowing)
10) wdrożenia wewnętrznej procedury anonimowego zgłaszania naruszeń przepisów z zakresu przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, o którym mowa w art. 53,
Naruszenie tajemnicy wobec GIIF
11) zachowania w tajemnicy faktu przekazania Generalnemu Inspektorowi lub innym właściwym organom informacji, o którym mowa w art. 54 ust. 1,
Brak przekazania lub udostępnienia informacji organom
12) przekazania lub udostępnienia informacji, o którym mowa w art. 72 lub art. 76,
Brak zawiadomień o transakcjach podejrzanych
13) przekazania zawiadomień, o którym mowa w art. 74, art. 86 ust. 1 lub art. 90 ust. 1,
Naruszenie tajemnicy o prowadzonych analizach
14) zachowania w tajemnicy informacji o planowanym wszczęciu oraz o prowadzeniu analiz dotyczących prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, o którym mowa w art. 54 ust. 1,
Niewykonanie zaleceń pokontrolnych GIIF
15) wykonania zaleceń pokontrolnych wydanych przez Generalnego Inspektora,
Otwarcie oddziału w kraju wysokiego ryzyka bez zezwolenia
16) uzyskania zezwolenia na utworzenie oddziału lub przedstawicielstwa w państwie trzecim wysokiego ryzyka, zidentyfikowanym przez Komisję Europejską w akcie delegowanym przyjętym na podstawie art. 9 dyrektywy 2015/849, o którym mowa w art. 44b ust. 1,
Niewykonanie decyzji GIIF lub KNF
17) zastosowania się do decyzji Generalnego Inspektora albo KNF, o której mowa w art. 44b ust. 4 i 5 oraz art. 44c ust. 1,
Przeprowadzenie transakcji mimo brak możliwości zaaplikowania środków bezpieczeństwa
18) nieprzeprowadzania transakcji, rozwiązania stosunków gospodarczych lub nienawiązywania stosunków gospodarczych, o którym mowa w art. 41 ust. 1,
Przeprowadzenie transakcji mimo zakazu
19) nieprzeprowadzania transakcji, o którym mowa w art. 86 ust. 4 lub art. 89 ust. 3,
Brak wstrzymania transakcji lub blokady rachunku
20) wstrzymania transakcji lub blokady rachunku, o którym mowa w art. 86 ust. 5 lub art. 87 ust. 2 – podlega karze administracyjnej.
Art. 147 nie dotyczy tego, czy przez instytucję przepłynęły brudne pieniądze. Dotyczy tego, czy instytucja wykonała swoje obowiązki — i czy potrafi to udowodnić.
Regulator ocenia system, nie wynik. Instytucja, która zidentyfikowała ryzyko, udokumentowała decyzję i działała zgodnie z procedurą — jest w zdecydowanie lepszej pozycji niż ta, która „jakoś to ogarniała” bez śladów w dokumentacji.
Warto też zauważyć, że lista obejmuje zarówno błędy aktywne (np. przeprowadzenie transakcji mimo zakazu) jak i bierne — czyli zaniechania. W praktyce to właśnie zaniechania są najczęstszą przyczyną sankcji.
Osobna uwaga — Art. 148:
Ustawa przewiduje również odrębne zasady dla dostawców usług płatniczych w zakresie transferów środków pieniężnych w art. 148. Ten temat wykracza poza zakres tego kursu.
REAL TALK SECTION
Wyobraź sobie kontrolę w średniej wielkości instytucji finansowej. Procedury AML? Są. Ocena ryzyka? Jest. Szkolenia? W systemie HR widnieje wpis „szkolenie AML — zrealizowane.”
Na tym kończy się dobra wiadomość.
Podczas kontroli okazuje się, że:
- ocena ryzyka powstała cztery lata temu i nikt jej nie aktualizował,
- procedura wewnętrzna nie uwzględnia produktów, które instytucja wprowadziła dwa lata temu,
- „szkolenie AML” to dwuminutowy film online, który 80% pracowników przewinęło do końca bez oglądania,
- dokumentacja środków bezpieczeństwa finansowego istnieje, ale tylko dla części klientów.
Żaden pracownik tej instytucji nie pomógł świadomie wyprać pieniędzy. Ale instytucja dostała karę. Bo AML nie pyta czy chciałeś dobrze. Pyta czy system działał — i czy możesz to udowodnić.
Trzy rzeczy, które warto zapamiętać:
Mit nr 1: „Kary są za pranie pieniędzy.” Nie. Kary są za brak systemu, brak reakcji i brak dowodów działania. Przestępca może nigdy się nie pojawić — a kara i tak może spaść.
Mit nr 2: „Jedna kontrola, jedna kara.” W praktyce kontrola wyciąga na światło dzienne łańcuch zaniedbań narastających latami. Sankcja jest efektem sumy słabości — nie jednego błędu.
Zasada, którą warto sobie wbić: AML nie wymaga perfekcji. Wymaga realnego, działającego systemu — i dokumentacji która to potwierdza.