PEP jako ustawowy trigger wzmożonych środków bezpieczeństwa

Polska Ustawa AML – Szkolenie dla Instytucji Obowiązanych

PEP jako ustawowy trigger wzmożonych środków bezpieczeństwa

W tej lekcji wyjaśniamy, dlaczego status PEP automatycznie zmienia sposób podejścia instytucji do klienta.

Nie chodzi o ocenę osoby, lecz o ryzyko systemowe związane z pełnioną funkcją i dostępem do władzy lub środków publicznych.

PODSTAWA PRAWNA

Art. 46 ust. 1

Art. 46. ust. 1

W celu ustalenia, czy klient lub beneficjent rzeczywisty jest osobą zajmującą eksponowane stanowisko polityczne, instytucje obowiązane wdrażają procedury oparte na analizie ryzyka, w tym mogą przyjmować od klienta oświadczenie w formie pisemnej lub formie dokumentowej, że jest on albo nie jest osobą zajmującą takie stanowisko, składane pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: „Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.”. Klauzula ta zastępuje pouczenie o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.

Art. 46 ust. 2

Art. 46. ust. 2

2. W przypadku stosunków gospodarczych z osobą zajmującą eksponowane stanowisko polityczne instytucje obowiązane stosują wobec tych osób środki bezpieczeństwa finansowego oraz podejmują następujące działania:

1) uzyskują akceptację kadry kierowniczej wyższego szczebla na nawiązanie lub kontynuację stosunków gospodarczych z osobą zajmującą eksponowane stanowisko polityczne;

2) stosują odpowiednie środki w celu ustalenia źródła majątku klienta i źródła pochodzenia wartości majątkowych pozostających w dyspozycji klienta w ramach stosunków gospodarczych lub transakcji;

3) intensyfikują stosowanie środka bezpieczeństwa finansowego, o którym mowa w art. 34 ust. 1 pkt 4.

Art. 46 ust. 3

Art. 46. ust. 3

3. Instytucje obowiązane, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 8, będące stronami umowy ubezpieczenia, nie później niż w momencie przeniesienia praw z tytułu takiej umowy lub wypłaty świadczenia podejmują odpowiednie środki w celu ustalenia, czy uprawnieni z tytułu umowy lub ich beneficjenci rzeczywiści są osobami zajmującymi eksponowane stanowiska polityczne.

Art. 46 ust. 4

Art. 46. ust. 4

4. W przypadku stwierdzenia wyższego ryzyka prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu instytucje obowiązane, przed wypłatą świadczenia z tytułu umowy ubezpieczenia lub przeniesienia praw z tytułu umowy ubezpieczenia, stosują środki bezpieczeństwa finansowego oraz podejmują następujące działania:

1) dokonują pogłębionej analizy stosunków gospodarczych z klientem;

2) informują o zamiarze wypłaty tego świadczenia kadrę kierowniczą wyższego szczebla.

Art. 46 ust. 5

Art. 46. ust. 5

5. W okresie od dnia zaprzestania zajmowania przez osobę eksponowanego stanowiska politycznego do dnia ustalenia, że nie wiąże się z tą osobą wyższe ryzyko, jednak nie krócej niż przez 12 miesięcy, instytucja obowiązana stosuje wobec takiej osoby środki uwzględniające to ryzyko.

Art. 46 ust. 6

Art. 46. ust. 6

6. Przepisy ust. 1–5 stosuje się odpowiednio do członków rodziny osoby zajmującej eksponowane stanowisko polityczne oraz osób znanych jako bliscy współpracownicy osoby zajmującej eksponowane stanowisko polityczne.

Przepis nakłada na instytucje obowiązane obowiązek identyfikacji PEP (w tym możliwość stosowania oświadczeń) oraz zastosowania wzmożonych środków bezpieczeństwa finansowego. Zgodnie z listą wzmożonych środków bezpieczeństwa (EDD), które omawialiśmy w poprzedniej lekcji, wymagane jest uzyskanie zgody kadry kierowniczej wyższego szczebla. Wymagane jest też ustalenia źródła majątku i źródła pochodzenia środków oraz intensyfikacji monitoringu relacji.

Obowiązki te dotyczą również:

członków rodziny PEP,.bliskich współpracowników,

Obowiązki te dotyczą również:

- członków rodziny PEP,
- bliskich współpracowników,

Osoby, które przestały pełnić funkcję publiczną, przez co najmniej 12 miesięcy, a dłużej, jeżeli ryzyko nadal występuje.

Art. 46 nie daje instytucji wyboru, czy zastosować EDD wobec PEP.

Daje jedynie przestrzeń do oceny jak długo i jak intensywnie te środki powinny być stosowane w czasie.

To oznacza, że samo „oznaczenie PEP” nie wystarcza, a kluczowe są decyzje organizacyjne i sposób prowadzenia relacji. Brak realnej zmiany podejścia po identyfikacji PEP jest traktowany jako naruszenie systemowe, a nie błąd jednostkowy.

REAL TALK SECTION

Zdarza się, że w instytucjach finansowych, PEP pojawia się wyłącznie jako flaga w systemie, po czym nic realnie się nie zmienia. Status zostaje odnotowany, checkbox odhaczony, ale sposób prowadzenia relacji pozostaje dokładnie taki sam jak wcześniej. Z perspektywy regulatora to nie jest błąd techniczny, tylko dowód na to, że system AML nie działa operacyjnie.

W czasie kontroli regulator sprawdzi, czy system wykrył PEP-a oraz co wydarzyło się po tej identyfikacji. Kto zatwierdził relację, na jakim poziomie organizacyjnym zapadła decyzja, jakie pytania faktycznie zadano klientowi, jakie informacje zebrano i czy relacja była później monitorowana w sposób bardziej intensywny niż standardowo. Brak odpowiedzi na te pytania jest znacznie większym problemem niż sama obecność PEP w portfelu klientów.

Drugim częstym problemem jest sprowadzanie EDD wobec PEP wyłącznie do zebrania większej liczby dokumentów. Więcej oświadczeń, więcej załączników, więcej plików w systemie — ale bez realnej analizy. Tymczasem EDD nie polega na „więcej papieru”. Chodzi o lepsze zrozumienie kontekstu relacji, rzeczywistą eskalację decyzji oraz świadome zarządzanie tą relacją w czasie, a nie tylko na etapie onboardingu.

I wreszcie trzecia rzecz, która bardzo często umyka w praktyce: PEP to nie jest jednorazowy check na wejściu. To ciągłe pytanie, czy relacja nadal mieści się w akceptowalnym poziomie ryzyka. Jeżeli po kilku miesiącach lub latach instytucja nie potrafi odpowiedzieć, czy ryzyko się zmieniło, zmniejszyło albo zmaterializowało — to z perspektywy AML nie jest neutralna sytuacja. Odpowiedź „nie wiemy” sama w sobie jest już sygnałem problemu systemowego.