Odpowiedzialność osób fizycznych za decyzje i zaniechania w AML
System AML działa przez procedury, rejestry i raporty. Ale za każdą procedurą stoi człowiek, który podjął decyzję — albo świadomie jej nie podjął.
Ta lekcja dotyczy momentu, w którym odpowiedzialność przestaje być instytucjonalna i staje się osobista. Kiedy regulator przestaje patrzeć na „firmę” — i zaczyna patrzeć na konkretne osoby, konkretne role i konkretne decyzje.
Jeśli masz realny wpływ na to, jak AML działa w twojej organizacji — ta lekcja jest bezpośrednio o tobie.
PODSTAWA PRAWNA
Art. 156.
1. Kto, działając w imieniu lub na rzecz instytucji obowiązanej:
1) nie dopełnia obowiązku przekazania Generalnemu Inspektorowi zawiadomienia o okolicznościach, które mogą wskazywać na podejrzenie popełnienia przestępstwa prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, lub obowiązku przekazania Generalnemu Inspektorowi zawiadomienia o powzięciu uzasadnionego podejrzenia, że określona transakcja lub wartości majątkowe będące przedmiotem tej transakcji mogą mieć związek z praniem pieniędzy lub finansowaniem terroryzmu,
2) przekazuje Generalnemu Inspektorowi nieprawdziwe lub zataja prawdziwe dane dotyczące transakcji, rachunków lub osób, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
2. Tej samej karze podlega, kto wbrew przepisom ustawy ujawnia osobom nieuprawnionym, posiadaczom rachunku lub osobom, których transakcja dotyczy, informacje zgromadzone zgodnie z ustawą lub wykorzystuje te informacje w sposób niezgodny z przepisami ustawy.
3. Jeżeli sprawca czynu określonego w ust. 1 pkt 1 lub ust. 2 działa nieumyślnie, podlega grzywnie.
Art. 156 wprowadza odpowiedzialność karną dla osób fizycznych działających w imieniu lub na rzecz instytucji obowiązanej. Przewiduje karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat za:
- niezgłoszenie GIIF podejrzenia prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu,
- przekazanie GIIF nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdziwych,
- ujawnienie osobom nieuprawnionym informacji zgromadzonych zgodnie z ustawą.
Jeśli naruszenie nastąpiło nieumyślnie — przepis przewiduje grzywnę.
Dodatkowy komentarz: To nie jest odpowiedzialność instytucji. To jest odpowiedzialność konkretnej osoby, która podjęła decyzję — albo świadomie jej nie podjęła. Pozbawienie wolności do 5 lat oznacza, że ustawodawca traktuje te naruszenia jako przestępstwo, nie wykroczenie administracyjne.
Art. 157.
Kto udaremnia lub utrudnia przeprowadzenie czynności
kontrolnych, o których mowa w rozdziale 12, podlega grzywnie.
Art. 157 przewiduje grzywnę dla osoby, która udaremnia lub utrudnia przeprowadzenie czynności kontrolnych. Krótki przepis, ale daje ważny sygnał. Współpraca z organami nadzoru nie jest opcją. Utrudnianie kontroli — nawet bez związku z praniem pieniędzy — samo w sobie jest naruszeniem.
Jak to się ma do Art. 147?
Art. 147 nakłada sankcje administracyjne na instytucję obowiązaną jako całość. Art. 156 i 157 idą dalej — sięgają do konkretnych osób, które za tymi decyzjami stoją. Oba mechanizmy mogą działać równolegle. Kara dla instytucji nie wyklucza odpowiedzialności osobistej — i odwrotnie.
REAL TALK SECTION
Jest jedno zdanie, które słyszę w branży regularnie:
„U nas za AML odpowiada MLRO — więc ja jestem bezpieczny.”
To zdanie jest niebezpieczne.
MLRO koordynuje system — ale nie przejmuje odpowiedzialności za decyzje, które należą do kogoś innego. Jeśli kierownik przez dwa lata ignorował sygnały ryzyka od swojego zespołu, MLRO za to nie odpowiada. Każdy odpowiada za swój zakres. I za swoje decyzje.
Co warto sobie szczególnie zapamiętać?
- „MLRO bierze odpowiedzialność za AML w całej firmie.” MLRO odpowiada za swój zakres. Nie zastępuje decyzji zarządczych i nie przejmuje odpowiedzialności za cudze zaniechania.
- „Skoro mamy procedury, osoby są bezpieczne.” Procedury chronią tylko wtedy, gdy były realnie stosowane — i gdy nikt świadomie nie podjął decyzji żeby ich nie stosować.
- Jeśli masz realny wpływ na AML — masz też realną odpowiedzialność. Delegowanie zadań nie oznacza delegowania odpowiedzialności.