Pranie pieniędzy i finansowanie terroryzmu
W tej lekcji wyjaśniamy, jak ustawa AML rozumie pranie pieniędzy i finansowanie terroryzmu. To nie są pojęcia potoczne ani opisowe — to definicje legalne, które uruchamiają konkretne obowiązki po stronie instytucji obowiązanej.
Kluczowe jest zrozumienie, że mimo podobnego brzmienia, ML i TF działają w ustawie zupełnie inaczej i wymagają innego sposobu oceny ryzyka.
W tej lekcji zobaczysz, jak te pojęcia są zdefiniowane w ustawie, do jakich przepisów prawa się odwołują oraz dlaczego ich rozróżnienie ma bezpośrednie znaczenie dla praktyki AML. Na ten moment interesuje nas wyłącznie sens definicji ustawowej, dlatego nie będziemy omawiać przykładów ani schematów.
PRANIE PIENIĘDZY
|
Pranie pieniędzy w rozumieniu ustawy AML dotyczy mienia pochodzącego z działalności przestępczej. Punktem wyjścia jest tu źródło środków – czyli fakt, że pieniądze albo inne mienie pochodzą z nielegalnej działalności. Cały mechanizm AML w tym obszarze skupia się na ukrywaniu, maskowaniu lub legalizowaniu takiego pochodzenia. |
PODSTAWA PRAWNA
Ustawa AML po rzeczywistą definicję prania pieniędzy odsyła nas do Kodeksu karnego:
Art. 2 ust. 2 pkt 14
praniu pieniędzy – rozumie się przez to czyn określony w art. 299 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny;
Czyli tak naprawdę, aby tę definicję dobrze zrozumieć to musimy zajrzeć do Kodeksu Karnego.
Art. 299 § 1 Kodeksu karnego
Kto środki płatnicze, instrumenty finansowe, papiery wartościowe, wartości dewizowe, prawa majątkowe lub inne mienie ruchome lub nieruchome, pochodzące z korzyści związanych z popełnieniem czynu zabronionego, przyjmuje, posiada, używa, przekazuje, wywozi za granicę, pomaga do ich przenoszenia lub dokonywania innych czynności, które mogą udaremnić lub znacznie utrudnić stwierdzenie ich przestępnego pochodzenia lub miejsca umieszczenia, wykrycie, zajęcie albo orzeczenie przepadku, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
Art. 299 § 2 Kodeksu karnego
Tej samej karze podlega, kto będąc obowiązany na podstawie przepisów ustawy do rejestracji transakcji lub do informowania o transakcjach, wbrew przepisom, przyjmuje lub dokonuje przelewu, konwersji lub transferu środków pochodzących z korzyści związanych z popełnieniem czynu zabronionego.
Co to oznacza dla nas z perspektywy ustawy AML?
Tyle, że ustawa nie tworzy własnej definicji prania pieniędzy, a w całości „kopiuje” ją przez odesłanie do art. 299 k.k.
MATERIAŁ POMOCNICZY
Prezentowany obok materiał ma charakter uzupełniający. Pamiętaj, że etapy prania pieniędzy opisane w filmie nie są częścią definicji ustawowej, lecz wynikają z międzynarodowych standardów FATF.
FINANSOWANIE TERRORYZMU
Finansowanie terroryzmu w rozumieniu ustawy AML nie koncentruje się na pochodzeniu środków, lecz na ich przeznaczeniu. Kluczowe znaczenie ma cel, w jakim środki są gromadzone, przekazywane lub udostępniane. Nawet jeśli pieniądze pochodzą z legalnych źródeł, wchodzimy w obszar finansowania terroryzmu w momencie, gdy są one przeznaczone na wsparcie działalności terrorystycznej lub organizacji terrorystycznych. Z perspektywy AML oznacza to analizę ryzyka przyszłego wykorzystania środków, a nie ich historii.
PODSTAWA PRAWNA
Definicja finansowania terroryzmu też znajduje się w artykule drugim ustawy AML.
Jest to również definicja legalna, co oznacza, że obowiązuje wyłącznie na potrzeby tej ustawy i dokładnie w takim znaczeniu, jakie nadał jej ustawodawca.Ustawa AML ponownie odsyła nas do Kodeksu karnego:
Art. 2 ust. 2 pkt 6
finansowaniu terroryzmu – rozumie się przez to czyn określony w art. 165a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2025 r. poz. 383);
Czyli tak naprawdę, znowu musimy zajrzeć do Kodeksu Karnego, żeby dobrze zrozumieć tę definicję.
Art. 165a § 1 Kodeksu karnego
Kto gromadzi, przekazuje lub oferuje środki pieniężne, instrumenty finansowe, papiery wartościowe, wartości dewizowe lub inne mienie, w zamiarze sfinansowania przestępstwa o charakterze terrorystycznym, określonego w art. 115 § 20, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od 2 lat.
Art. 165a § 2 Kodeksu karnego
Tej samej karze podlega, kto gromadzi, przekazuje lub oferuje środki lub mienie organizacji terrorystycznej lub osobie biorącej udział w takiej organizacji.
Kluczowe wnioski, które możemy wyciągnąć to:
- nie jest wymagane, aby akt terrorystyczny faktycznie nastąpił, wystarczy zamiar przeznaczenia środków na terroryzm,
- karalne jest już samo gromadzenie lub oferowanie środków,
- definicja AML w całości opiera się na art. 165a k.k., bez własnych podpunktów.
MATERIAŁ POMOCNICZY
Ważne, żeby zapamiętać – ustawa AML traktuje pranie pieniędzy i finansowanie terroryzmu jako dwa odrębne, równorzędne obszary ryzyka.
Choć oba pojęcia funkcjonują obok siebie, wymagają innego sposobu myślenia i innej oceny ryzyka.
Pranie pieniędzy vs. Finansowanie terroryzmu – Główne różnice
| Aspekt | Pranie pieniędzy | Finansowanie terroryzmu |
|---|---|---|
|
Źródło |
Dochody z przestępstw pierwotnych |
Legalne oraz nielegalne darowizny |
|
Cel |
Ukrycie przestępczego pochodzenia |
Finansowanie aktów terrorystycznych |
|
Skala i zakres |
Często duża, wieloetapowa |
Może być mniejsza, szybkie transfery |
|
Regulacje |
Reżimy AML (Anti-Money Laundering) |
Zasady CFT (rekomendacje FATF, Rezolucje ONZ) |
REAL TALK SECTION
W praktyce większość błędów AML nie wynika z braku procedur, ale z błędnego założenia, że „to jeszcze nie wygląda na pranie pieniędzy”.
Dlaczego to ma znaczenie?
Definicja prania pieniędzy została napisana szeroko po to, aby instytucja reagowała na ryzyko, a nie dopiero na oczywiste przestępstwo.
W dalszej części kursu będziemy wracać do tej różnicy, bo to ona determinuje sposób reakcji instytucji obowiązanej. Na tym etapie najważniejsze jest jedno – ML i TF to nie dwa warianty tego samego zjawiska, ale dwa różne problemy regulacyjne.